Voorzijde: De vorst zit frontaal op een troon onder een renaissancebaldakijn dat door twee atlanten wordt gedragen, met putti op de architraaf. Hij draagt een volledig harnas, de keten van het Gulden Vlies om de schouders, en de kroon op het hoofd. In de rechterhand het opgeheven zwaard. Aan weerszijden van de troon een gekroond wapenschild.

Links het schild van zijn vaderlijke erfenis, gevierendeeld met Castilië en León, Aragón en Aragón-Sicilië, met Granada in de punt. Rechts het Habsburgs-Bourgondische schild met Oostenrijk, Bourgondië modern, Bourgondië oud en Brabant, en over alles heen gedeeld Vlaanderen en Tirol. Twee schilden, twee erfenissen, en dit zegel hoort bij de tweede.

Omschrift: PHILIPPVS D G REX HISPAN VTR SICIL &c ARCHID AVSTR DVX BVRG BRAB &c COMES FLANDRIAE &c

“Filips, bij de gratie Gods koning van de Spanjes en van beide Siciliën enz., aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant enz., graaf van Vlaanderen enz.”

Keerzijde (tegenzegel): Het volledige gekroonde wapen, gevierendeeld met in 1 en 4 de wapens van de Katholieke Koningen en in 2 en 3 de Habsburgs-Bourgondische kwartieren, omgeven door de keten van het Gulden Vlies met het vlies onderaan.

Omschrift: PHILIPPVS D G REX HISP &c ARCH AVST DVX BVRG BRAB &c COMES FLAND &c

“Filips, bij de gratie Gods koning van Spanje enz., aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant enz., graaf van Vlaanderen enz.”

Het tegenzegel is kleiner dan de voorzijde en werd in de achterkant van de was gedrukt, als extra waarborg tegen namaak. Dezelfde opzet zie je bij Karel IV en Sigismund, alleen is de spreuk daar vervangen door een herhaling van de titel.

De datering

De titelformule doet het werk. Door zijn huwelijk met Maria Tudor was Filips van juli 1554 tot haar dood op 17 november 1558 ook koning van Engeland. In die jaren stond ANGL in zijn titel, ook op het tegenzegel van het zegel dat hij toen voerde. Hier staat alleen REX HISP. Engeland is verdwenen, dus dit zegel is van na november 1558.

Er is ook een grens aan de andere kant. In 1580 werd Filips koning van Portugal, en vanaf dat moment kreeg het wapen een klein Portugees schildje in het midden. Op dit exemplaar staat dat schildje niet.

Dit type zegel hoort dus in de periode van 1559 tot 1580.

Een kanttekening wel: een zegelstempel werd niet altijd meteen aangepast als een titel veranderde, waardoor hij soms nog iets langer gebruikt kan zijn.

Documentatie: Olivarius Vredius

Precies dit zegel staat afgebeeld bij Olivarius Vredius (Olivier de Wree, 1596-1652), Sigilla Comitum Flandriae et inscriptiones diplomatum, Brugge 1639, blz. 245. Voorzijde en tegenzegel zijn daar samen gegraveerd, met dezelfde omschriften als op dit exemplaar.

Boven de gravure schrijft Vredius: “Habuit verò Philippus, obtentâ Portugalliâ, in Concilio suo Sanctiore, sigillum tale”. Eronder: “Quo & ante eam obtentam fuit usus, sine parmula Lusitanica, quam idcirco, in adverso sigillo, omisi.”

Oftewel: na de verwerving van Portugal voerde Filips in zijn Geheime Raad zo’n zegel. Hij gebruikte het ook al vóór die tijd, maar dan zonder het Portugese schildje, en daarom heeft Vredius dat schildje op het tegenzegel weggelaten. Dat is precies de vorm van dit exemplaar.

Op blz. 207 staat het zegel dat eraan voorafging, met dezelfde troon en schilden, maar met REX HISP ANGL op het tegenzegel. Dat was het zegel van 1556-1558, toen Filips ook nog koning van Engeland was. Het verschil zit dus in dat ene woord ANGL.

Filips II

Geboren in 1527 in Valladolid als zoon van keizer Karel V en Isabella van Portugal, gestorven in 1598 in het Escorial. In 1554 trouwde hij met Maria Tudor en werd hij koning van Engeland naast haar. In 1555 kreeg hij de Nederlanden, in 1556 Spanje, in 1580 Portugal.

Hij regeerde vanuit papier. Waar zijn vader te paard van rijksdag naar veldslag trok, zat Filips aan zijn schrijftafel en las hij alles zelf, tot in de kantlijn. In de Nederlanden liep dat mis. Zijn kerkelijke hervormingen, de vervolging van protestanten en de belastingen van Alva leidden tot de Opstand die in 1568 begon en die hij niet meer heeft zien eindigen.

Dit zegel stamt uit de jaren waarin dat allemaal gebeurde. Het hing aan de brieven van zijn Geheime Raad in de tijd dat Alva naar de Nederlanden kwam en de Opstand uitbrak.

Digitaal in te zien via Internet Archive: https://archive.org/details/bub_gb_CNSBZDBvNV4C/page/n260/mode/1up