De Bomela collectie van Zaltbommel
De raadsels rond de Zaltbommelse muntslag
Introductie
Historisch besef helpt je om het heden beter te begrijpen, om te zien hoe gebeurtenissen uit het verleden invloed hebben op de wereld van nu. Ook laat de geschiedenis zien hoe gebeurtenissen, gewoonten en producten zoals betaalmiddelen, steeds veranderen van ruilhandel naar munten, naar papiergeld, naar digitaal betalen. Dit geeft je meer inzicht in de huidige ontwikkelingen en leert je begrijpen dat de samenleving voortdurend verandert.
Veel mensen zijn al van jongs af aan gefascineerd door munten. Het vinden van een verdwaalde munt op een onverwachte plek kan een bijzonder gevoel geven. Ook roept het zoeken met een metaaldetector vaak de fantasie op over het ontdekken van een verborgen muntschat of een zeldzame gouden munt. Hoewel zulke spectaculaire vondsten maar zelden worden gedaan, blijft de spanning en de hoop op een bijzondere ontdekking de fascinatie voor munten voeden.
Betaalmiddelen hebben door de geschiedenis heen veel verschillende vormen gekend. Zo werden in het oude China onder andere spadegeld en mesgeld gebruikt, terwijl in de Griekse stad Olbia dolfijnvormige bronzen betaalmiddelen in omloop waren. Uiteindelijk ontwikkelden deze bijzondere vormen zich tot de ronde munten die vandaag de dag nog steeds worden gebruikt. Munten waren niet alleen een praktisch betaalmiddel, maar ook een manier om boodschappen over te brengen. Heersers lieten hun portret, verhalen of idealen op munten afbeelden, waardoor zij hun naam en macht konden verspreiden onder mensen die hen anders nooit zouden kennen. Tegelijkertijd bleven munten hun belangrijkste functie behouden: het vergemakkelijken van de handel en het ruilen van producten en goederen.
De Bomela collectie ontstond met name door de vele vraagtekens rond de muntslag van Zaltbommel door de eeuwen heen. Vanaf de periode dat uit de naam van Duitse keizers hier mogelijk munten zijn geslagen als imitatie penningen van Tiel, tot eind 16e eeuw, toen in Zaltbommel munten van nood werden geslagen, waarvan de laagste waarde de koperen duit was met daarop de vermelding van de plaatsnaam. Door de eeuwen heen hebben diverse keizers, koningen en heersers geregeerd over deze stad, waarbij ze hebben getracht hun (munt) stempel na te laten. Wat munten zo bijzonder maakt is dat elk type munt zijn eigen verhaal, spreuk of wens probeerde over te brengen. Natuurlijk had de munt ook zijn vaste waarde als gewicht in goud, zilver of koper.
De Bomela collectie gaat over munten uit Zaltbommel die eeuwen geleden door duizenden handen zijn gegaan en uiteindelijk na vele honderden jaren in deze collectie terecht zijn gekomen. De diversiteit van de muntslag van Zaltbommel is summier en beperkt in vergelijking met diverse andere muntplaatsen, wat het juist daarom niet minder fascinerend maakt. Twee maal heeft naar alle waarschijnlijkheid de muntslag in Zaltbommel plaatsgevonden met een tussenperiode van zo’n 1000 jaar. Zaltbommel, een stad met een eigen karakter en een roemruchte historie aan de frontlijn van machtige rijken, met de prachtige Sint Maartenskerk en vele historische gebouwen omringd door een middeleeuwse stadsmuur, neemt je mee op reis door de tijd in de taal van haar eeuwen oude munten.
De 11e eeuwse muntslag
Immitatie naar Tiels voorbeeld #1
Geestelijke muntplaats in de omgeving van Tiel (Zaltbommel?), penning naar Tiels voorbeeld, 11e eeuw.
Lees meer
Immitatie naar Tiels voorbeeld #2
Geestelijke muntplaats in de omgeving van Tiel (Zaltbommel?), penning naar Tiels voorbeeld, 11e eeuw.
Lees meer
Immitatie naar Tiels voorbeeld #3
Geestelijke muntplaats in de omgeving van Tiel (Zaltbommel?), penning naar Tiels voorbeeld, 11e eeuw.
Lees meer
Immitatie naar Tiels voorbeeld #4
Geestelijke muntplaats in de omgeving van Tiel (Zaltbommel?), penning naar Tiels voorbeeld, 11e eeuw.
Lees meer1372-1379 Mechteldse muntslag
Waarschijnlijk in november 1375 schreef Willem van Woesic een bezorgde brief aan zijn vrouwe. Hij was rentmeester van Mechteld van Gelre en had slecht nieuws uit Schoonhoven. De tollenaar daar wilde haar geld niet aannemen. In zijn eigen woorden: uwen penninc van Bommel seere in brick. Uw penning uit Bommel schiet ernstig tekort
Die ene zin is belangrijker dan hij lijkt. Jos Benders, die de muntslag van Mechteld in 2019 voor het eerst compleet in kaart bracht, publiceerde deze brief uit het Gelders Archief als eerste. Het is het harde bewijs dat haar munthuis in Zaltbommel stond.
1482-1492 Philips De Schone
Op 27 mei 1482 vertrok Bernaert Proys vanuit Nijmegen naar Antwerpen om zijn beklag te doen bij aartshertog Maximiliaan. Proys was muntmeester van Gelre. Dat was geen gewone ambtenaar. Een muntmeester kreeg van de vorst het recht om munten te slaan, maar hij deed dat met zijn eigen geld en voor eigen risico. Ging het mis, dan was het zijn verlies.
Wat hem dwarszat: in Bommel werd gemunt door iemand anders. Matheus Nijkamer had toestemming gekregen om daar halve stuivers, oortjes, negenmennekens en hellerpenningen te slaan. Proys noemde het vals geld. Dat was zijn woord, niet dat van de onderzoekers. In werkelijkheid ging het om een concurrent die in zijn gebied zat te werken. Hij bleef 81 dagen onderweg, reisde Maximiliaan achterna tot Leuven, en kreeg zijn zin. Het munten in Bommel werd verboden.
Stedelijke Munt
Tweede Wereldoorlog
Over ons
Onze collectie is ontstaan vanuit een gedeelde passie voor de geschiedenis van Zaltbommel en de munten die daarvan getuigen.
Oude munten en vondsten vormen tastbare sporen van een verleden dat voor veel mensen onbekend is, maar letterlijk zijn stempel heeft gedrukt op de stad zoals die er vandaag de dag uitziet. Door vondsten te verzamelen, te onderzoeken en te documenteren, worden niet alleen munten bewaard, maar ook de verhalen en kennis die ermee verbonden zijn.
Onderzoek, historische informatie en contacten met instanties en musea helpen om deze vondsten in hun juiste context te plaatsen. Zo ontstaat een steeds completer beeld van het verleden van Zaltbommel.
Wat wordt gevonden en onderzocht, wordt hier vastgelegd, met als doel deze bijzondere geschiedenis te bewaren en door te geven.
