In de vroege ochtend van 5 januari 1861 brak de Waaldijk bij Brakel. Kruiend ijs had zich in de Waal opgehoopt en het water sterk opgestuwd. Door een gat van ruim 175 meter stortten water en ijsschotsen de Bommelerwaard binnen. In Brakel werden 23 huizen weggespoeld, maar er vielen daar geen dodelijke slachtoffers. Aanvankelijk liep vooral het westelijke deel rond Brakel en Poederoijen onder. Nadat een dag later ook de dijk bij Zuilichem bezweek, verspreidde het water zich verder door de Bommelerwaard. 

Zaltbommel bleef grotendeels voor de overstroming gespaard, al drong het kwelwater ook daar de stad binnen. Daardoor kon Zaltbommel veel vluchtelingen uit de getroffen dorpen opvangen. 

Koning Willem III bezocht op 24 januari persoonlijk het rampgebied bij Brakel. Enkele dagen later, op 1 februari, brak ook de Waalbandijk bij Beneden-Leeuwen. Bij deze nieuwe ramp kwamen 37 inwoners van Leeuwen om het leven. Willem III reisde vervolgens ook door het overstroomde Land van Maas en Waal om de slachtoffers en hulpverleners te ontmoeten. 

Uit zijn persoonlijke vermogen schonk de koning 40.000 gulden aan de slachtoffers, de grootste individuele gift. Zijn bezoeken aan het ondergelopen gebied, waarbij hij zich per boot, slede en over het ijs verplaatste, maakten grote indruk. Willem III werd hierdoor geëerd als de ‘Waterheld van het Loo’

Deze penning werd ter herinnering aan die betrokkenheid geslagen, uitgegeven door J.L. Lefebvre.

Voorzijde: borstbeeld van koning Willem III, naar rechts gekeerd. Omschrift: WILLEM III KONING DER NEDERLANDEN, met daaronder de naam van de ontwerper.

Keerzijde: de Nederlandse Maagd slaat haar mantel om een slachtoffer heen. Links zit een vrouw met een kind. Op de achtergrond de afgeknotte toren van de Sint-Maartenskerk van Zaltbommel, en de koning in een roeiboot. Omschrift: “Oranje en Nederland bij den watersnood 1861”.

De ontwerper is Karel Wiener, geboren in Venlo in 1832, uit de bekende Brusselse familie van medailleurs. In datzelfde jaar 1861 benoemde Willem III hem tot medailleur en beeldhouwer des konings. Van de drie broers Wiener was hij de beste portrettist.

Brons, 62 mm. Dirks 842. Naar verluidt zijn er maar 66 of 67 stuks geslagen.